Paracetamol: sterktes, maximale dosis en verpakkingen
Paracetamol verlicht pijn en koorts; kleine verpakkingen hebben in België vrije aflevering, grotere de afleveringswijze 'medisch voorschrift of schriftelijke aanvraag'. U leest hier hoeveel u per inname en per dag mag nemen volgens de productinformatie, waarom u op paracetamol in andere middelen let, wat te veel paracetamol met de lever doet en wanneer u beter een arts raadpleegt.
Wat paracetamol doet
Paracetamol is een pijnstiller die ook koorts verlaagt. De samenvatting van de productkenmerken (SKP) van Dafalgan omschrijft de toepassing kort: de symptomatische behandeling van pijn en koorts. Het middel verlicht dus de klachten, maar behandelt de oorzaak niet. Daarom vraagt de SKP om de behandeling zo kort mogelijk te houden en de duur af te stemmen op de duur van de klachten.
In België bestaat paracetamol onder merknamen zoals Dafalgan en Perdolan en onder generieke namen, als tablet, bruistablet, capsule, granulaat, siroop of zetpil. Voor kinderen zijn er aparte vormen, zoals siroop en zetpillen; volg daarvoor de bijsluiter van die verpakking of vraag het aan de apotheker.
Welke verpakkingen vrij worden afgeleverd
Hoe paracetamol wordt afgeleverd, hangt af van de verpakking. In SAM, de databank met de gegevens van het FAGG, hebben kleine verpakkingen de code TF, 'vrije aflevering'. Grotere verpakkingen van dezelfde tabletten hebben de code TD, die in SAM 'medisch voorschrift of schriftelijke aanvraag' heet. Wat dat voor u betekent, legt de apotheker u uit.
De tabel toont voorbeelden uit SAM. Oplossingen voor infusie in een ader hebben afleveringswijze medisch voorschrift (M1). Dat geldt ook voor combinaties van paracetamol met codeïne of met tramadol. Deze geneesmiddelen schrijven wij niet voor.
| Verpakking (voorbeeld) | Afleveringswijze in SAM |
|---|---|
| Dafalgan 500 mg tabletten, 20 stuks | vrije aflevering (TF) |
| Dafalgan 500 mg tabletten, 30 of 100 stuks | medisch voorschrift of schriftelijke aanvraag (TD) |
| Dafalgan Fasttabs 500 mg, 10 tot 20 stuks | vrije aflevering (TF) |
| Dafalgan Fasttabs 500 mg, vanaf 30 stuks | medisch voorschrift of schriftelijke aanvraag (TD) |
| Dafalgan Forte 1 g, 8 stuks (filmomhulde tabletten en Fasttabs Forte ook 10 stuks) | vrije aflevering (TF) |
| Dafalgan Forte 1 g, vanaf 16 stuks | medisch voorschrift of schriftelijke aanvraag (TD) |
| Perdolan Volwassenen 500 mg tabletten, 20 stuks | vrije aflevering (TF) |
| Perdolan Volwassenen 500 mg tabletten, vanaf 30 stuks | medisch voorschrift of schriftelijke aanvraag (TD) |
Hoeveel paracetamol per inname en per dag
Voor volwassenen en jongeren vanaf 50 kg is de gebruikelijke dosis volgens de SKP van Dafalgan 500 mg tot 1 g per inname, zo nodig te herhalen na 4 tot 6 uur, tot 3 g per dag. Bij hevigere pijn of koorts mag dat 4 g per dag worden. Tussen twee innamen zit minstens 4 uur; meer dan 1 g per keer of 4 g per dag neemt u niet. De dosis van 4 g per dag beperkt de SKP tot 4 weken; bij een langere behandeling blijft u onder 3 g.
Dafalgan 500 mg wordt niet aanbevolen voor kinderen jonger dan 12 jaar of lichter dan 33 kg, en Dafalgan Forte 1 g niet voor wie minder dan 50 kg weegt. Bij een verminderde nierfunctie past de arts de dosis en het interval aan. De tabel vat de grenzen samen.
| Situatie volgens de SKP | Per inname | Interval | Maximum per dag |
|---|---|---|---|
| Volwassenen en jongeren vanaf 50 kg | 500 mg tot 1 g | minstens 4 uur | meestal 3 g; bij hevigere pijn of koorts 4 g, ten hoogste 4 weken |
| Volwassenen en jongeren van 33 tot 50 kg | 500 mg | minstens 6 uur | 60 mg per kg, nooit meer dan 2 g |
| Leverproblemen, syndroom van Gilbert, chronisch alcoholgebruik, chronische ondervoeding of uitdroging | lager, in overleg met de arts | langer; bij chronisch alcoholgebruik minstens 8 uur | 2 g |
Let op paracetamol in andere geneesmiddelen
De SKP wijst er uitdrukkelijk op dat u nagaat of andere geneesmiddelen die u neemt, ook vrij verkrijgbare, geen paracetamol bevatten. Wie twee middelen met paracetamol tegelijk neemt, kan zonder het te merken boven het dagmaximum uitkomen. In SAM staan bijvoorbeeld combinaties van paracetamol met cafeïne, met ibuprofen, met hyoscinebutylbromide en met codeïne, en zetpillen met acetylsalicylzuur en cafeïne.
Lees daarom op elke verpakking welke werkzame stoffen erin zitten, en tel de paracetamol uit alle middelen samen. Twijfelt u, laat de apotheker dan meekijken naar alles wat u neemt.
Wat te veel paracetamol met de lever doet
Een te hoge dosis paracetamol kan de lever ernstig beschadigen. Volgens de SKP kan een dosis van meermaals de dagelijkse hoeveelheid in één keer de lever ernstig beschadigen, ook als u daarbij niet buiten bewustzijn raakt. De eerste tekenen, zoals misselijkheid, braken, verminderde eetlust, bleekheid en buikpijn, verschijnen meestal binnen 24 uur; duidelijke tekenen van leverschade pas na 1 tot 2 dagen, met een piek na 3 tot 4 dagen. Een overdosis kan dodelijk zijn, en de behandeling moet zo vroeg mogelijk starten.
Hebt u te veel genomen, neem dan meteen contact op met een arts, ook als u zich goed voelt. Antigifcentrum: 070 245 245, gratis en 24 uur op 24.
Het risico is groter bij chronisch alcoholgebruik, een bestaande leverziekte, ondervoeding, uitdroging, een lichaamsgewicht onder 50 kg en bij gebruik van middelen die leverenzymen activeren, zoals sommige middelen tegen epilepsie. Alcohol drinken tijdens de behandeling raadt de SKP af.
Wanneer paracetamol niet of voorzichtig gebruikt wordt
Paracetamol mag niet bij overgevoeligheid voor paracetamol, voor fenacetine of voor een hulpstof. Bruistabletten van Dafalgan zijn niet geschikt bij fructose-intolerantie, en ze bevatten veel natrium: wie een zoutarm dieet volgt, houdt daar rekening mee. De gewone tabletten zijn volgens de SKP in wezen natriumvrij.
De SKP noemt herhaald gebruik gecontra-indiceerd bij bloedarmoede en bij een hart-, long-, nier- of leverziekte, en vraagt voorzichtigheid bij een tekort aan het enzym G6PD, bij eetstoornissen en bij ouderen, bij wie de lever- en nierfunctie vaker verminderd is. Bij langdurig gebruik of hoge doses worden de lever en de nieren geregeld gecontroleerd. Wie langer dan 3 maanden dagelijks pijnstillers neemt, kan daardoor net meer hoofdpijn krijgen; de dosis verhogen helpt dan niet, en u stopt in overleg met de arts.
Wisselwerkingen met andere middelen
De SKP van Dafalgan noemt onder meer de volgende wisselwerkingen. Vermeld uw andere geneesmiddelen altijd aan de apotheker of de arts.
- colestyramine: neem paracetamol minstens 1 uur ervoor of 4 uur erna;
- barbituraten, carbamazepine, fenytoïne, primidon, isoniazide, rifampicine en alcohol: meer risico op leverschade, het dagmaximum mag zeker niet overschreden worden;
- warfarine en andere vitamine K-antagonisten: het effect kan sterker worden bij geregeld hoge doses, daarom wordt de INR opgevolgd;
- probenecide: de arts kan een lagere dosis paracetamol overwegen;
- zidovudine: chronisch of frequent gebruik samen vermijden;
- lamotrigine: kan minder goed werken;
- flucloxacilline: kan samen met paracetamol een verzuring van het bloed (metabole acidose) geven bij mensen met risicofactoren;
- metoclopramide en domperidon: paracetamol wordt sneller opgenomen; meer over domperidon leest u op de pagina over domperidon.
Bijwerkingen
De tabel van de SKP vermeldt alleen bijwerkingen die zelden of zeer zelden voorkomen of waarvan de frequentie niet bekend is. Het gaat onder meer om allergische reacties, jeuk, huiduitslag en netelroos, veranderingen in het bloedbeeld, verstoorde leverwaarden en, bij langdurig gebruik van hoge doses, nierschade.
Paracetamol kan ook ernstige huidreacties veroorzaken, zoals het syndroom van Stevens-Johnson en toxische epidermale necrolyse, die levensbedreigend kunnen zijn. Stop met het middel zodra u huiduitslag of andere tekenen van overgevoeligheid krijgt, en raadpleeg een arts.
Zwangerschap en borstvoeding
Een grote hoeveelheid gegevens bij zwangere vrouwen wijst volgens de SKP van Dafalgan niet op misvormingen of schade bij de baby. Studies naar de ontwikkeling van het zenuwstelsel van kinderen die voor de geboorte aan paracetamol werden blootgesteld, geven geen eenduidig resultaat. Paracetamol kan tijdens de zwangerschap worden gebruikt als het klinisch nodig is, zo kort mogelijk, in de laagste dosis die werkt en zo weinig mogelijk keren. Tijdens de borstvoeding mag Dafalgan volgens de SKP gebruikt worden.
Paracetamol en ibuprofen
Ibuprofen is een ontstekingsremmer (NSAID) met een andere werking, andere contra-indicaties en eigen voorzorgen; die leest u op de pagina over ibuprofen. In SAM bestaan ook vaste combinaties van paracetamol met ibuprofen. Combineer de twee middelen niet op eigen houtje, maar vraag eerst raad aan de apotheker of de arts. Bij kinderen die al 60 mg paracetamol per kg per dag krijgen, is een tweede koortswerend middel volgens de SKP alleen gerechtvaardigd als paracetamol niet volstaat.
Wanneer u een arts raadpleegt
Volgens de bijsluiter van Dafalgan neemt u contact op met een arts als uw klacht na 3 dagen niet minder wordt of erger wordt. De SKP raadt ook aan een arts te raadplegen bij plotse (acute) koorts, bij tekenen van een bijkomende infectie en bij klachten die aanhouden. Bij hevige, nieuwe pijn of een toestand die snel verslechtert, wacht u niet af en zoekt u een arts ter plaatse.
Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter. Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24.
Paracetamol en deze website
Deze pagina geeft informatie over paracetamol; er hoort geen aanvraag bij. Over kleine verpakkingen met vrije aflevering en over grotere verpakkingen informeert de apotheker u. Medisch nagekeken door Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301. De arts is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en neemt de rol van uw huisarts niet over.
Hoeveel paracetamol mag ik per dag nemen?
Weegt u 50 kg of meer, dan neemt u volgens de SKP van Dafalgan meestal tot 3 g per dag en ten hoogste 4 g, nooit meer dan 1 g per keer en met minstens 4 uur tussen twee innamen; 4 g per dag niet langer dan 4 weken. Tussen 33 en 50 kg is het maximum 2 g per dag. Bij leverproblemen of chronisch alcoholgebruik is het maximum 2 g.
Is paracetamol voorschriftplichtig?
Dat hangt van de verpakking af. Kleine verpakkingen, zoals Dafalgan 500 mg per 20 tabletten of Dafalgan Forte 1 g per 8 stuks, hebben in SAM vrije aflevering (TF). Grotere verpakkingen hebben de code TD, 'medisch voorschrift of schriftelijke aanvraag'. Paracetamol voor infusie en combinaties met codeïne of tramadol zijn op medisch voorschrift (M1).
Mag ik paracetamol en ibuprofen samen nemen?
Vraag dat eerst aan de apotheker of de arts. Het zijn verschillende middelen met elk eigen voorzorgen, en in SAM bestaan ook vaste combinaties van beide. Let er vooral op dat u de paracetamol uit alle middelen samen telt en het dagmaximum niet overschrijdt.
Mag ik alcohol drinken als ik paracetamol neem?
De SKP van Dafalgan raadt alcohol tijdens de behandeling af. Bij chronisch alcoholgebruik is het risico op leverschade hoger: dan geldt volgens de SKP een maximum van 2 g per dag, met minstens 8 uur tussen twee innamen.
Mag ik paracetamol nemen als ik zwanger ben?
Volgens de SKP kan dat als het klinisch nodig is, zo kort mogelijk, in de laagste dosis die werkt en zo weinig mogelijk keren. Bespreek aanhoudende pijn of koorts tijdens de zwangerschap met uw arts of vroedvrouw.
Wat moet ik doen als ik te veel paracetamol heb genomen?
Neem meteen contact op met een arts, ook als u nog geen klachten hebt: leverschade wordt vaak pas na 1 tot 2 dagen zichtbaar. Het Antigifcentrum is gratis en dag en nacht bereikbaar op 070 245 245; bij acuut gevaar belt u 112.
Hoelang mag ik paracetamol nemen zonder een arts te raadplegen?
De bijsluiter van Dafalgan vraagt een arts te raadplegen als de klacht na 3 dagen niet minder wordt of erger wordt. Neemt u langer dan 3 maanden dagelijks pijnstillers, bespreek dat dan met een arts, ook vanwege het risico op hoofdpijn door overmatig gebruik.