Pantomed en pantoprazol 20 of 40 mg
Pantoprazol remt de aanmaak van maagzuur, en de meeste verpakkingen ervan zijn in België aan medisch voorschrift onderworpen. Het wordt gebruikt bij refluxklachten, bij een ontstoken slokdarm door reflux, bij maag- en darmzweren en ter bescherming van de maag wanneer iemand met een verhoogd risico langdurig ontstekingsremmers neemt. Wat volgt over sterkte, duur, langdurig gebruik en bijwerkingen steunt op de samenvatting van de productkenmerken (SKP); u leest ook voor welke verpakkingen van 20 mg geen voorschrift nodig is.
Wat pantoprazol is en in welke vormen het bestaat
Pantoprazol is een protonpompremmer. Volgens de SKP remt het de afgifte van maagzuur door de protonpompen in de cellen van de maagwand te blokkeren, in de laatste stap van de zuurproductie. Een andere stof uit dezelfde groep is omeprazol.
Waarvoor pantoprazol 20 mg en 40 mg gebruikt worden
De SKP van de tabletten van 20 mg noemt drie toepassingen. Bij volwassenen en jongeren vanaf 12 jaar gaat het om klachten door reflux, zoals brandend maagzuur en zure oprispingen, en om de langdurige behandeling van een ontstoken slokdarm door reflux en het voorkomen dat die ontsteking terugkomt. Bij volwassenen komt daar het voorkomen van maag- en darmzweren bij, bij mensen met een verhoogd risico die continu niet-selectieve ontstekingsremmers (NSAID's) nodig hebben.
De SKP van de tabletten van 40 mg noemt een ontstoken slokdarm door reflux vanaf 12 jaar, en bij volwassenen maagzweren en zweren in de twaalfvingerige darm, het uitroeien van de bacterie Helicobacter pylori samen met geschikte antibiotica bij zweren die met die bacterie samenhangen, en het Zollinger-Ellison-syndroom en andere aandoeningen met een overmatige zuurproductie.
Met of zonder voorschrift: de afleveringswijze per verpakking
Niet de stof, maar de verpakking beslist of er voor pantoprazol een voorschrift nodig is. In SAM, de officiële Belgische gegevensbank van geneesmiddelen, heeft elke verpakking een eigen afleveringswijze, en die staat ook op uw doos. De code M1 betekent medisch voorschrift, de code FD vrije aflevering. Voor pantoprazol ziet dat er zo uit:
| Sterkte en verpakking | Afleveringswijze in SAM |
|---|---|
| Pantoprazol 40 mg, maagsapresistente tabletten, alle verpakkingen | M1 - medisch voorschrift |
| Pantoprazol 40 mg, poeder voor oplossing voor injectie | M1 - medisch voorschrift |
| Pantoprazol 20 mg, alle verpakkingen van het merk in de titel van deze pagina | M1 - medisch voorschrift |
| Pantoprazol 20 mg, de meeste verpakkingen van andere merken en generische namen | M1 - medisch voorschrift |
| Pantoprazol 20 mg, enkele verpakkingen van 7 of 14 tabletten van andere merken | FD - vrije aflevering |
Pantoprazol 20 mg zonder voorschrift: waarvoor en hoelang
Volgens de SKP van een van de verpakkingen van 20 mg met vrije aflevering zijn die bedoeld voor de kortdurende behandeling van refluxklachten, zoals brandend maagzuur en zure oprispingen, bij volwassenen. De SKP raadt één tablet per dag aan; soms zijn 2 tot 3 opeenvolgende dagen nodig voor de klachten verbeteren, en zodra ze volledig weg zijn, stopt de behandeling. Zonder een arts te raadplegen duurt dat gebruik niet langer dan 4 weken, en wie na 2 weken onafgebroken gebruik geen verbetering merkt, raadpleegt een arts. Voor jongeren onder 18 jaar worden die verpakkingen niet aangeraden.
Een verpakking zonder voorschrift vervangt dus geen behandeling die een arts heeft ingesteld. Wat er bij aanhoudend of terugkerend brandend maagzuur mogelijk is, leest u op de pagina over brandend maagzuur.
Dosering volgens de SKP van pantoprazol 20 mg
De arts bepaalt de dosis en de duur. Voor de tabletten van 20 mg op voorschrift beschrijft de SKP dit schema; de dosis bij de toepassingen van 40 mg volgt de SKP van 40 mg.
| Situatie | Gebruikelijke dosis volgens de SKP |
|---|---|
| Refluxklachten, vanaf 12 jaar | 1 tablet van 20 mg per dag gedurende 2 tot 4 weken, zo nodig nog 4 weken; daarna kan de arts overschakelen op 1 tablet enkel wanneer nodig |
| Langdurige behandeling van een ontstoken slokdarm door reflux, vanaf 12 jaar | 20 mg per dag; bij een terugval kan de arts verhogen naar 40 mg per dag en na genezing terug naar 20 mg |
| Voorkomen van maagzweren bij continu gebruik van NSAID's met verhoogd risico, volwassenen | 20 mg per dag |
| Ernstige leverfunctiestoornis | niet meer dan 20 mg per dag, met regelmatige controle van de leverenzymen |
| Kinderen jonger dan 12 jaar | niet aangeraden |
Hoe u de tablet inneemt en wat bij een vergeten dosis
Neem de tablet één uur vóór een maaltijd in, in haar geheel en met wat water. Volgens de SKP mag u de tablet niet kauwen of fijnmaken. Vergeet u een dosis, dan neemt u de volgende op het gebruikelijke tijdstip en verdubbelt u de dosis niet om de gemiste tablet in te halen.
Wanneer u pantoprazol niet gebruikt
Volgens de SKP gebruikt u pantoprazol niet als u overgevoelig bent voor pantoprazol, voor verwante stoffen (gesubstitueerde benzimidazolen) of voor een van de hulpstoffen. Hebt u ooit een huidreactie gehad na een ander middel dat de aanmaak van maagzuur remt, of hebt u ernstige leverproblemen, meld dat dan aan uw arts en in de medische vragenlijst.
Langdurig gebruik: waar de arts op let
Pantoprazol wordt vaak maanden of langer gebruikt. De SKP vraagt om patiënten bij een behandeling van meer dan een jaar regelmatig te controleren, en beschrijft een aantal effecten die traag kunnen opbouwen:
- Vitamine B12: zoals andere zuurremmers kan pantoprazol de opname van vitamine B12 verminderen. Dat telt vooral bij langdurige behandeling en bij wie al weinig reserves of andere risicofactoren heeft.
- Magnesium: een ernstig magnesiumtekort is zelden gemeld na minstens drie maanden behandeling, in de meeste gevallen na een jaar. Vermoeidheid, onwillekeurige spiersamentrekkingen, desoriëntatie, stuipen, duizeligheid of een versnelde hartslag zijn redenen om uw arts te verwittigen. Een laag magnesium kan ook het kalium of calcium in het bloed doen dalen.
- Botbreuken: vooral bij hoge doses en gebruik langer dan een jaar kunnen protonpompremmers het risico op een heup-, pols- of wervelbreuk licht verhogen, vooral bij ouderen en bij andere risicofactoren.
- Darminfecties: de behandeling kan het risico op darminfecties door bacteriën zoals Salmonella, Campylobacter of C. difficile verhogen.
- Lever: bij ernstige leverproblemen worden de leverenzymen tijdens de behandeling regelmatig gecontroleerd; stijgen ze, dan wordt de behandeling gestopt.
- Bloed- en urineonderzoek: voor een meting van chromogranine A moet de behandeling minstens vijf dagen vooraf worden gestopt, en bij sommige urinetests op cannabis zijn vals-positieve uitslagen gemeld. Vermeld uw gebruik dus bij zo'n onderzoek.
Wanneer u een arts ter plaatse ziet
Zuurremming kan klachten verlichten en tegelijk een ernstiger aandoening verbergen. Met de signalen hieronder vult u geen vragenlijst in: de bijsluiter vraagt om dan onmiddellijk een arts te raadplegen, vóór of tijdens het gebruik. Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter. Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24.
- onbedoeld gewichtsverlies
- braken, vooral herhaaldelijk braken
- bloed braken, dat eruit kan zien als donker koffiedik
- bloed in de stoelgang, die zwart of teerachtig kan zijn
- moeite of pijn bij het slikken
- bleek zien en u zwak voelen, wat op bloedarmoede kan wijzen
- pijn op de borst of maagpijn
- ernstige of aanhoudende diarree
Wisselwerkingen met andere geneesmiddelen
Doordat pantoprazol de zuurgraad van de maag verlaagt, kan het de opname veranderen van geneesmiddelen die een zure maag nodig hebben. De SKP noemt onder meer sommige middelen tegen schimmels (ketoconazol, itraconazol, posaconazol) en erlotinib. Samen gebruiken met hiv-remmers zoals atazanavir wordt niet aanbevolen.
Bij gelijktijdig gebruik van de bloedverdunners warfarine of fenprocoumon zijn stijgingen van de INR gemeld, zodat de arts extra controles kan vragen. Bij hoge doses methotrexaat kan de arts pantoprazol tijdelijk stoppen. Fluvoxamine kan de hoeveelheid pantoprazol in het bloed verhogen, terwijl rifampicine en sint-janskruid ze kunnen verlagen.
Pantoprazol wordt ook gebruikt als maagbescherming naast ontstekingsremmende pijnstillers zoals ibuprofen. Het is belangrijk dat uw arts en apotheker weten wat u allemaal neemt, ook middelen zonder voorschrift en kruidenpreparaten.
Bijwerkingen
Volgens de SKP zijn goedaardige poliepen in de maag een vaak voorkomende bijwerking. Soms komen hoofdpijn, duizeligheid, diarree, misselijkheid of braken, een opgezette buik, verstopping, een droge mond, pijn of ongemak in de bovenbuik, huiduitslag en jeuk, vermoeidheid en slaapproblemen voor.
Stop met de tabletten en verwittig onmiddellijk uw arts, of ga naar de spoedgevallendienst van het dichtstbijzijnde ziekenhuis, bij een ernstige allergische reactie (zwelling van tong, keel of gezicht, moeite met slikken of ademen, netelroos), bij blaren of uitgebreide huiduitslag met koorts of een griepachtig gevoel, bij een gele verkleuring van huid of oogwit, en bij koorts met huiduitslag, pijn bij het plassen en lage rugpijn, wat op een ernstige nierontsteking kan wijzen. Huidletsels op plaatsen die aan de zon blootstaan, samen met gewrichtspijn, meldt u zo snel mogelijk aan een arts.
Vermoedt u een bijwerking, dan geeft u die door aan uw arts of apotheker; het FAGG verzamelt in België zulke meldingen.
Zwangerschap en borstvoeding
Volgens de SKP is het uit voorzorg beter pantoprazol tijdens de zwangerschap te vermijden. Pantoprazol gaat bij de mens over in de moedermelk; of u de borstvoeding of de behandeling voortzet, wordt per situatie afgewogen. Bij een (mogelijke) zwangerschap, een kinderwens of borstvoeding overlegt u met uw arts of apotheker voordat u met het middel begint, en u vermeldt het ook in de medische vragenlijst.
Wat kost het?
De beoordeling rekent u af bij het indienen van uw aanvraag, die u start met de knop op deze pagina; daar staat ook het bedrag. Het geneesmiddel betaalt u zelf; wij regelen geen terugbetaling door ziekenfonds of RIZIV (INAMI). Hoeveel het geneesmiddel zelf kost, vertelt de apotheek u.
U betaalt voor het medisch consult, niet voor het afgeven van een document - de arts beslist daarover na beoordeling van uw formulier. Wijst de arts uw aanvraag af om medische of juridische redenen, dan betalen wij het volledige bedrag terug. Vraagt de arts u om aanvullende documentatie, dan heeft u daar minimaal 7 dagen voor en herinneren wij u aan de termijn; kan het consult niet worden afgerond, dan betalen wij het bedrag ook volledig terug.
Hoe de beoordeling verloopt en wie beoordeelt
U beantwoordt een medische vragenlijst, waarover de arts zich schriftelijk uitspreekt. Er is geen teleconsultatie via video of telefoon. Heeft de arts vragen, dan worden die schriftelijk gesteld in de chat in uw persoonlijke omgeving; u krijgt daarover een e-mail. Het minst ingewikkeld is een behandeling die u al neemt en die stabiel verloopt. Gaat het om een nieuwe behandeling, dan wil de arts duidelijke medische redenen zien; verder kan de arts om stukken of uitslagen vragen, een onderzoek ter plaatse aanbevelen of uw aanvraag afwijzen. Bij nieuwe, veranderde of verergerde klachten en bij de alarmsignalen hierboven hoort een onderzoek ter plaatse.
Valt de beoordeling positief uit, dan krijgt u een grensoverschrijdend voorschrift als pdf per e-mail. U neemt de afdruk mee naar de apotheek, samen met uw identiteitsbewijs. Over de aflevering beslist de apotheker, die het voorschrift controleert en, als dat nodig is, de voorschrijver kan contacteren en de aflevering kan uitstellen. Ons document is geen elektronisch voorschrift en komt niet in Recip-e terecht.
Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301, buigt zich over de vragenlijst. De arts is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en neemt de rol van uw huisarts niet over. Een RIZIV-nummer heeft de arts niet.
Is pantoprazol 20 mg zonder voorschrift verkrijgbaar?
Voor enkele verpakkingen wel. In SAM hebben enkele verpakkingen van 20 mg met 7 of 14 tabletten, van andere merken dan dat in de titel van deze pagina, de afleveringswijze vrije aflevering (FD). Alle verpakkingen van het merk in de titel zijn aan medisch voorschrift onderworpen (M1), ook die van 20 mg, net als de meeste andere verpakkingen van 20 mg. De verpakkingen zonder voorschrift zijn bedoeld voor kortdurende refluxklachten bij volwassenen en worden zonder een arts te raadplegen niet langer dan 4 weken gebruikt.
Is pantoprazol 40 mg altijd op voorschrift?
Ja. Alle verpakkingen van pantoprazol 40 mg, zowel de tabletten als het poeder voor injectie, hebben in SAM de afleveringswijze medisch voorschrift (M1).
Wat is het verschil tussen pantoprazol 20 mg en 40 mg?
Beide sterktes bevatten dezelfde stof, en volgens de SKP lopen hun toepassingen deels uiteen: 20 mg bij refluxklachten, als onderhoud bij een ontstoken slokdarm en als maagbescherming naast NSAID's, 40 mg bij een ontstoken slokdarm, maag- en darmzweren, Helicobacter pylori samen met antibiotica en een overmatige zuurproductie. Bij een terugval kan de arts tijdelijk naar 40 mg gaan.
Hoelang mag ik pantoprazol gebruiken?
Dat hangt af van de reden. Bij refluxklachten voorziet de SKP 2 tot 4 weken, zo nodig 4 weken langer, en daarna eventueel inname enkel wanneer nodig. Een onderhoudsbehandeling kan langer lopen, met regelmatige controle bij meer dan een jaar.
Welke bijwerkingen kan pantoprazol op lange termijn geven?
De SKP noemt een minder goede opname van vitamine B12, een te laag magnesium na minstens drie maanden, een licht hoger risico op heup-, pols- en wervelbreuken bij hoge doses langer dan een jaar en meer kans op bepaalde darminfecties.
Mag ik zomaar stoppen met pantoprazol?
Liever niet zonder overleg. De bijsluiter vraagt om niet te stoppen zonder eerst met uw arts of apotheker te spreken. Na het stoppen kunnen de klachten terugkomen; de arts kan dan bijvoorbeeld een schema voorstellen waarbij u enkel bij klachten een tablet neemt.
- FAGG: SKP Pantomed 20 mg maagsapresistente tabletten (CTI 318254-06, BE318254)
- FAGG: bijsluiter Pantomed 20 mg maagsapresistente tabletten (CTI 318254-06, BE318254)
- FAGG: SKP Pantomed 40 mg maagsapresistente tabletten (CTI 318272-02, BE318272)
- FAGG: SKP Ippracid 20 mg maagsapresistente tabletten, 14 stuks, vrije aflevering (CTI 392786-02, BE392786)
- 112.be: Andere noodnummers (dokter van wacht 1733)